Filosofielessen

Filosofieles: Waarom hoort de kikker niet in het rijtje?


Het is de eerste week na de vakantie en ik loop de klas binnen van de derdejaarsleerlingen van de onderbouw. Sinds twee jaar ben ik op Praktijkcollege De Schakel in Haarlem te gast als filosofiedocent om leerlingen over GROTE vragen te laten nadenken. Ze kennen me nog niet en hebben nog nooit gefilosofeerd. Ik begin daarom bij het begin en vertel eerst over mezelf en waarom ik filosofie zo leuk vind. Toen ik voor het eerst filosofeerde was ik net zo oud als zij en werd meteen verliefd op filosoferen. In plaats van antwoorden uit boeken te halen, leerde filosofie mij eerst zelf na te denken. Door op moeilijke vragen een eigen antwoord te vinden voelde ik me zelfverzekerder en slimmer. Ik vertel dat de westerse filosofie uit de 6e eeuw voor Christus komt en ouder is dan het leren uit boeken. En dat in het woord zelf al veel van de betekenis verscholen zit. Filosofie komt namelijk van het Oudgriekse woord "Philosophia". "Philo" betekent "die houdt van" en "Sophia" betekent "wijsheid". Filosofie betekent dus houden van of verlangen naar wijsheid. Ik leg uit dat houden van wijsheid veel meer is dan klakkeloos luisteren naar je ouders en leerkrachten. Het gaat ook om praktische wijsheid die je opdoet tijdens het leven zelf en daar kritische vragen over stelt. Het gaat om nadenken over vragen waar nog niemand een antwoord op weet. Dat kunnen soms ook onnuttige dingen zijn om jezelf te trainen. Om dat uit te leggen doen we een spelletje. Ik schrijf op een bord een rijtje met willekeurige woorden:

appel – komkommer – kikker – gazon – rozen.

Ik laat iedereen een reden opschrijven waarom kikker niet in het rijtje thuishoort. Er komen uiteenlopende antwoorden. De kikker is de enige die leeft, is het eerste antwoord. En zonder dat de leerlingen het doorhebben vormt dit antwoord de aftrap voor een filosofische discussie. “Is een roos net zo levend als een kikker?” ,“Wanneer leeft iets of iemand? ”, “Is een rijdende auto dan ook levend? En een kopje koffie?”  “Wanneer is het leven voorbij?”Als je ziel in de hemel voortleeft, duurt het leven dan voor eeuwig?” “Wat betekent voor eeuwig?”

Ik word helemaal enthousiast en stimuleer ze om door te gaan met deze prachtige vragen. Tot ik plotseling word onderbroken door een leerling die roept dat door al die vragen haar hoofd begint tollen en dat dat pijn doet. De klas, de leerling en ikzelf moeten lachen. Even afremmen dus, en ik bevestig haar gevoel. Filosofische vragen kunnen nogal wat verwarring en chaos in je hoofd veroorzaken. Terug naar de oefening: “Waarom hoort de kikker niet in dit rijtje thuis?”

-          De kikker is het enige dier

-          De kikker heeft als enige een kloppend hart

-          Kikker heeft als enige de letter i in het woord

-          Kikker is de enige die van zichzelf giftig kan zijn

Samen komen we op verschillende antwoorden die allemaal waar zijn en wat meer houvast bieden. We evalueren de oefening en ik leg uit dat door vaker te filosoferen je creatief leert denken. In de filosofie kunnen er immers verschillende juiste antwoorden zijn op een vraag. Je leert naar elkaar luisteren, kritisch zijn en verder denken dan je neus lang is. Als filosoferen over GROTE vragen je lukt, worden kleine vragen en keuzes maken in je dagelijkse leven makkelijker. En een makkelijk leven wilden ze in de klas allemaal wel. Maar dat kan soms ook hoofdpijn, chaos en verwarring kosten.

Mariëlle Kappert, identiteitsbegeleider Arkade

Media
  • kikker